مجتهد به هر آيه‌اى در قرآن برخورد كرد فورا مىتواند طبق آن فتوا دهد بدون هيچ‌گونه بحث و تحقيق از وجود قرائن بر خلاف ظاهر فى المثل اگر به عام قرآنى برخورد كرد بلافاصله چشم‌ها را روى هم بگذارد و فتوا دهد ، اگر به مطلق قرآنى رسيد طبق اطلاق آن فتوا دهد و . . . ، بلكه مقصود اصوليين آن است كه بعد الفحص عن الناسخ و المخصص و المقيد و قرينه المجاز و الياس منها مىتوان به ظاهر قرآن عمل كرد . ثالثا : اصوليين كه معتقدند كه ما مىتوانيم طبق ظواهر قرآن فتوا دهيم و عمل كنيم منظورشان اين نيست كه هر انسانى چه عامى محض و چه شبيه عامى ( فردى كه هنوز آشنايى كامل به نكات قرآنى پيدا نكرده ) و چه مجتهد متبحر در فن همه مىتوانند طبق ظاهر قرآن عمل كنند ، بلكه مرادشان اين است كه تنها كسانى كه سابقهء معرفت و آگاهى به مضامين قرآن دارند مىتوانند به ظواهر عمل كنند و اين سخن اختصاص به قرآن ندارد ، بلكه به‌طور كلى هر سخن يا نوشته‌اى كه حاوى مضامين عاليه و مطالب عميق و دقيق باشد همين حكم را دارد كه اشخاص ديگر و انسان‌هايى كه با زبان آن كتاب آشنا نيستند نمىتواند به ظواهر آن اعتماد نموده و عليه گوينده يا نويسنده احتجاج كنند و لو اين كتاب به زبان همان افراد نوشته شده فى المثل كسى كه فلسفه نخوانده و به مرادات فلاسفه آشنا نيست حق ندارد دربارهء آنها قضاوت كند و آنها را با حربهء تكفير براند و هكذا در عرفان و در هيئت و . . . و اگر شخصى كه آشناى به مقاصد فلاسفه يا عرفاى بزرگ نيست بخواهد از ظواهر كلمات آنها چيزى را استنباط كند و عليه آنها يا له آنها احتجاج كند عند العقلاء و اهل انصاف مستحق ملامت و سرزنش است ، و قرآن مجيد هم از جملهء همين كتب است كه حاوى مطالب دقيقه و نكات لطيفه‌اى است كه تا انسان با علوم مقدماتى و پايه‌اى اجتهاد آشنا نباشد نمىتواند از ظاهر قرآن چيزى بفهمد ، ولى با اين حال كلام ظهورش محفوظ است و طبق قواعد و سنن اهل محاوره هم سخن گفته منتهى بايد ابتداء با مقاصد قرآنيه آشنا شد سپس قضاوت كرد و حتى در استعمالات عرفى همچنين است كه شخص بايد به استعمالات يك جمعيت آگاه شود سپس قضاوت كند به عنوان نمونه كلامى را از كتاب شريف اصول فلسفه و روش رئاليسم نقل مىكنيم :